Równowaga mikrobioty jelitowej ma ogromny wpływ na funkcjonowanie całego organizmu człowieka – wpływa m.in. na trawienie, odporność, a także na gospodarkę hormonalną. Coraz więcej badań wykazuje, że zaburzenia mikrobioty jelitowej mogą mieć znacznie szersze konsekwencje zdrowotne, sięgające także dolegliwości ginekologicznych. Jak się okazuje, brak równowagi między dobrymi a złymi bakteriami w naszym organizmie może mieć związek z endometriozą.
Czym jest dysbioza jelitowa?
Dysbioza jelitowa to stan zaburzenia równowagi mikrobioty jelitowej, w którym dochodzi do zmian zarówno w ilości, jak i jakości bakterii zasiedlających przewód pokarmowy. W zdrowym organizmie mikrobiota jelitowa składa się z różnorodnych gatunków mikroorganizmów, bakterii i grzybów, których liczba może sięgać nawet tysiąca. Drobnoustroje te biorą udział w syntezie witamin, trawieniu, funkcjonowaniu układu odpornościowego oraz ochronie przed patogenami.
Gdy równowaga pomiędzy korzystnymi bakteriami a mikroorganizmami chorobotwórczymi zostaje zachwiana, organizm może reagować różnorodnymi dolegliwościami, od problemów trawiennych po przewlekłe schorzenia o podłożu autoimmunologicznym. Badania naukowe potwierdzają, że mikrobiota jelitowa ma fundamentalne znaczenie dla zdrowia człowieka, a jej dysfunkcje mogą przyczyniać się do rozwoju cukrzycy typu 1, otyłości, celiakii, stwardnienia rozsianego czy zespołu przewlekłego zmęczenia.
Na skład i różnorodność mikrobiota jelitowej wpływają zarówno czynniki genetyczne, jak i zewnętrzne, takie jak dieta, styl życia czy stosowanie leków – zwłaszcza antybiotyków. Zaburzenia flory bakteryjnej jelit mogą prowadzić do osłabienia odporności, stanów zapalnych w organizmie oraz nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu pokarmowego.
Jakie są objawy dysbiozy jelitowej?
Dysbioza jelitowa może przejawiać się na wiele sposobów. Najbardziej oczywistymi symptomami są problemy trawienne, takie jak bóle brzucha, biegunki, zaparcia, wzdęcia czy zgaga. Zaburzenia mikrobioty sprawiają, że organizm staje się bardziej podatny na infekcje bakteryjne i wirusowe. Ponadto osłabiona odporność może prowadzić do zaostrzenia reakcji alergicznych. Nieprawidłowy skład mikrobiota jelitowej ma również negatywny wpływ na kondycję psychiczną i fizyczną. Ponieważ przewód pokarmowy odpowiada za produkcję serotoniny, niedobór korzystnych bakterii uczestniczących w tym procesie może skutkować pogorszeniem nastroju.
Jak mikrobiota jelitowa wpływa na gospodarkę hormonalną kobiet?
Mikrobiota jelitowa ma ogromny wpływ na metabolizm estrogenów. Coraz więcej badań naukowych dowodzi, że skład mikrobioty jelitowej może wpływać na poziom krążących hormonów, co ma istotne znaczenie dla zdrowia kobiet.
Jednym z mechanizmów, za pomocą których mikrobiota jelitowa oddziałuje na gospodarkę hormonalną, jest tzw. estrobolom – zestaw genów mikroorganizmów jelitowych odpowiedzialnych za metabolizowanie estrogenów. Estrogeny, po wykonaniu swoich funkcji w organizmie, ulegają sprzężeniu w wątrobie i są wydalane z żółcią lub moczem. Jednak mikroflora jelitowa, a dokładniej drobnoustroje produkujące enzym β-glukuronidazę, mogą rozkładać skoniugowane estrogeny, co umożliwia ich ponowne wchłonięcie do krwiobiegu.
Proces ten prowadzi do wzrostu stężenia aktywnego estrogenu w organizmie, co może mieć zarówno pozytywne, jak i negatywne konsekwencje. Z jednej strony prawidłowe funkcjonowanie estrobolomu pomaga utrzymać optymalny poziom hormonów płciowych, ale z drugiej – nadmierna aktywność β-glukuronidazy może zwiększać ryzyko chorób związanych z wysokim poziomem estrogenów, takich jak rak piersi czy rak trzonu macicy.
Dysbioza jelitowa a endometrioza
Zaburzenia mikrobioty jelitowej, czyli dysbioza jelitowa, mogą prowadzić do zmian w metabolizmie estrogenów. W przypadku kobiet z endometriozą zaobserwowano zwiększoną liczebność bakterii w jelitach produkujących β-glukuronidazę, co prowadzi do wzrostu poziomu krążących estrogenów i może nasilać objawy choroby. Badania wykazały, że u kobiet cierpiących na endometriozę mikrobiota jelitowa charakteryzuje się mniejszą ilością bakterii z rodziny Lactobacillaceae, które mają korzystny wpływ na zdrowie jelit i równowagę hormonalną.
Z kolei odwrotna sytuacja, czyli niedobór bakterii wytwarzających β-glukuronidazę, może prowadzić do nadmiernego obniżenia poziomu estrogenów. Zbyt niskie stężenie tego hormonu może zwiększać ryzyko rozwoju chorób związanych z hipoestrogenizmem, takich jak otyłość, zespół metaboliczny, choroby sercowo-naczyniowe czy pogorszenie funkcji poznawczych.
Jak wspierać mikrobiom jelit przy endometriozie?
Przewlekły ból, jakim objawia się endometrioza, wpływa negatywnie na codzienne życie kobiet zmagających się z tą chorobą. Odpowiednio dobrana dieta oraz suplementacja mogą znacząco poprawić jakość życia, zmniejszając dolegliwości.
Dieta
Mikrobiota jelitowa kształtuje się i rozwija pod wpływem określonych substancji obecnych w pożywieniu, które są przetwarzane przez bakterie jelitowe. Wśród składników najbardziej sprzyjających rozwojowi korzystnych szczepów szczególne znaczenie ma błonnik. Jego bogatym źródłem są suche nasiona roślin strączkowych, wiele owoców i warzyw oraz produkty pełnoziarniste. Największą ilość błonnika dostarczają otręby pszenne. Ponadto mikrobiotę jelitową wspierają naturalne probiotyki, takie jak bakterie z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium, które występują w fermentowanych produktach mlecznych, m.in. w jogurcie, kefirze i mleku acidofilnym.
Przeczytaj także: Dieta a endometrioza: jak odpowiednie odżywianie może pomóc w łagodzeniu objawów?
Suplementacja
Mikrobiotę jelit należy uzupełniać również przy pomocy suplementacji. Badania z udziałem pacjentek chorych na endometriozę wykazały, że przyjmowanie probiotyków zawierających szczepy bakterii Lactobacillus mają wpływ na zmniejszenie dolegliwości bólowych, zwłaszcza na ból miesiączkowy i przewlekły ból miednicy. Bakterie Lactobacillus mają korzystny wpływ na metabolizm estrogenów, ponieważ skoniugowane estrogeny nie są wchłaniane ponownie z jelit do krwioobiegu i mogą być wydalone z organizmu.
Co więcej, na metabolizm estrogenów wpływają także składniki takie jak d-glukaran wapnia oraz sulforafan. D-glukaran wapnia blokuje enzym odpowiedziany za rozkład glukuronidów, co zmniejsza reabsorpcję estrogenów oraz wspiera usuwanie nadmiaru estrogenów z organizmu, co zmniejsza ich aktywność. Niższy poziom aktywnego estrogenu może redukować stymulację tkanki enodmetrium, co jest korzystne w łagodzeniu endometriozy. Z kolei sulforafan pobudza ekspresję enzymów antyoksydacyjnych i detoksykacyjnych, dzięki czemu przyspiesza eliminację estrogenów oraz redukuje stany zapalne. Połączenie tych dwóch składników wspiera mechanizmy obniżające poziom aktywnego estrogenu, co może łagodzić stymulację tkanki endometrium i zmniejszać objawy endometriozy.
Znaczenie mikrobioty jelit w endometriozie
Dysbioza jelitowa to zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej, które może wpływać nie tylko na funkcjonowanie układu pokarmowego i odpornościowego, ale także na gospodarkę hormonalną kobiet. Coraz więcej badań wskazuje na możliwy związek między dysbiozą jelitową a endometriozą, chorobą przewlekłą, której rozwój może być związany ze zmianami w metabolizmie estrogenów. Wspieranie zdrowia jelit poprzez odpowiednią dietę, bogatą w błonnik i naturalne probiotyki, a także suplementację szczepami Lactobacillus oraz składnikami wspomagającymi metabolizm estrogenów, może pomóc w łagodzeniu objawów endometriozy. Zbilansowana mikrobiota jelitowa to nie tylko klucz do lepszego trawienia i odporności, ale także istotny element równowagi hormonalnej, wpływający na zdrowie kobiet w szerokim zakresie.
Bibliografia:
- Jeziorek M, Regulska-Ilow B: Składniki diety i ksenobiotyki a skład mikrobioty jelitowej. Hygeia Public Health, 2019, 54(3), 131-143.
- Nirgianakis K, Egger K, Kalaitzopoulos D, Lanz S, Bally L, Mueller M: Effectiveness of Dietary Interventions in the Treatment of Endometriosis: a Systematic Review. Reproductive Sciences, 2022, 29(1), 26-42.
- Khodaverdi S, Mohammadbeigi R, Khaledi M, Mesdaghinia L, Sharifzadeh F, Nasiripour S, Gorginzadeh M: Beneficial effects of oral Lactobacillus on pain severity in women suffering from endometriosis: a pilot placebo-controlled randomized clinical trial international. Journal of fertility and sterility, 2019, 178-183.
- Węgielska I., Suliburska J.: Wpływ leków na mikroflorę jelitową, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2016, tom 7, nr 1, 1–7.
- Lipiński M.: Mikrobiota jelitowa, estrobolom i zaburzenia hormonalne u kobiet, 16.05.2023, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/mikrobiota-jelitowa-estrobolom-i-zaburzenia-hormonalne-u-kobiet/, dostęp 06.03.2025.
- Drzewiecki A.: Mikrobiota jelitowa – czym jest i jaką rolę pełni w organizmie człowieka, 02.02.2024, https://instytutmikrobiomiki.pl/mikrobiota-jelitowa-czym-jest-i-jaka-role-pelni/#Zaburzenia_mikrobioty_jelitowej_czyli_dysbioza_jej_objawy_i_konsekwencje, dostęp 06.03.2025.
- Palliyaguru, D. L., Yang, L., Chartoumpekis, D. V., Wendell, S. G., Fazzari, M., Skoko, J. J., Liao, Y., Oesterreich, S., Michalopoulos, G. K., & Kensler, T. W. (2020). Sulforaphane Diminishes the Formation of Mammary Tumors in Rats Exposed to 17β-Estradiol. Nutrients 2020, Vol. 12, Page 2282, 12(8), 2282. https://doi.org/10.3390/NU12082282
- Licznerska, B., Szaefer, H., Matuszak, I., Murias, M., (2015). Modulating Potential of L-Sulforaphane in the Expression of Cytochrome P450 to Identify Potential Targets for Breast Cancer Chemoprevention and Therapy Using Breast Cell Lines. Phytotherapy Research, 29(1), 93–99
- Fowke, J., Longcope, C., & Hebert, J. (2000). Brassica Vegetable Consumption Shifts Estrogen Metabolism in Healthy Postmenopausal Women1 | Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention | American Association for Cancer Research. Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, 9(8), 773-779.
- Hu, S., Ding, Q., Zhang, W., Kang, M., Ma, J., & Zhao, L. (2023). Gut microbial beta-glucuronidase: a vital regulator in female estrogen metabolism. Gut Microbes, 15(1). https://doi.org/10.1080/19490976.2023.2236749
- Ayyadurai, V. A. S., Deonikar, P., & Fields, C. (2023). Mechanistic Understanding of D-Glucaric Acid to Support Liver Detoxification Essential to Muscle Health Using a Computational Systems Biology Approach. Nutrients, 15(3), 733. https://doi.org/10.3390/NU15030733/S1
